Global Isınma ‘Böbrek Hastalığı Salgını’na mı sebep oluyor?
Dünya çabucak hemen koronavirüs (Kovid-19) salgınını atlatamamışken yeni bir ihtar geldi. Hekimler, önümüzdeki senelerda global sıcaklıklar arttıkça ısı gerilimine bağlı kronik böbrek hastalığının büyük bir sıhhat sorunu haline gelebileceği konusunda ihtarlarda bulundu.
Büyük ölçüde yaşlılar, diyabet ve hipertansiyon üzere başka rahatsızlıklardan mustarip olanlar içinde görülen ilerleyici bir böbrek işlevi kaybı olan klâsik kronik böbrek hastalığı biçiminden farklı olarak, bu durum en önemli sıcak, kırsal bölgelerde görülür.
Buna örnek olarak, olağandışı derecede yüksek sayıda tarım personelinin geri dönüşü olmayan böbrek yetmezliklerinden ölmeye başladığı El Salvador ve Nikaragua üzere ülkeler gösteriliyor.
Artık Orta Amerika’nın başka bölgelerinde de görülen ‘sebebi Meçhul Kronik Böbrek Hastalığı’nın, ayrıyeten Kuzey Amerika, Güney Amerika, Orta Doğu, Afrika ve Hindistan’da da sıcak havalarda ağır el personelliği yapan epey sayıda insanı etkilediği görülmeye başlandı.
SEBEBİ yineLAYAN ISI GERİLİMİ
Böbrekler bedenin sıvı istikrarından sorumludur, bu da onları çok sıcaklıklara karşı bilhassa hassas hale getirir.
Uzmanların yıllar ortasında ulaştığı fikir birliğine nazaran, ‘sebebi Meçhul Kronik Böbrek Hastalığı’nın kaynağı emekçilerin günlerini geçirdikleri tarlalarda karşılaştıkları ısı geriliminin böbreklerinde açtığı yavaşça hasara bağlı bir faydalanmadır. Bu hasar vakit içinde önemli böbrek hastalığına yahut tam böbrek yetmezliğine dönüşebilir.
Columbia Üniversitesi’nde iklim ve sıhhat eğitimi üzerine global konsorsiyumunun lideri Dr. Cecilia Sorensen, böbreklere yapılan bu yenidenlayan düşük dereceli taarruzun her vakit semptomları birlikteinde getirmediğini, bu niçinle personellerin işler hayli berbata gidene kadar hasta olduklarını bile fark etmeyebileceğini söyleyip ekliyor:
“Sorunun kapsamının ne olduğu hakkında hiç bir fikrimiz olmadığını düşünüyorum, zira bunun için nezaret yapmıyoruz. Açıkça sıcak noktalar olduğu görülen birtakım bölgeler var, lakin yaygınlığının ne olduğu ve ne kadar önemli bir sorun olduğunu anlamaya başladığımızı bile düşünmüyorum.”
İŞTE EN BÜYÜK RİSK FAKTÖRLERİ
Kayıtlara geçen salgınlar benzeri özelliklere sahip. Etkilenenler ekseriyetle açık havada sıcak şartlarda çalışan ve tıbbi bakım yahut sigortaya hudutlu erişimi olan toplumsal ve ekonomik olarak orantısız derecede savunmasız yahut mütevazı sıhhat altyapısına sahip bölgelerde yaşayan bireyler oluyor.
Mevcut bilgilere göre, böbrek hasarının ciddiyetinin, emekçi daha savunmasız ve çaresiz hale geldikçe daha da kötüleştiği görülüyor.
Önemli böbrek hasarından en makûs etkilenenlerin çalışma şartları üzerinde hiç bir denetimi olmayan orta vermeden daha uzun saatler çalışmaya teşvik edilen çalışanların olacağını söyleyen Sorensen şu tabirleri kullandı;
“Yaptıkları işten bıkıyorlar, lakin diğer seçenekleri yok ve çalışma ortamında bunların olmasını engelleyen epey az düzenleyici nezaret bulunuyor. Bu büyük bir kör noktadır ve bir insan hakları problemidir.”
ORTA AMERİKA EN ÇOK ETKİLENEN BÖLGE
Bu durumu bir tıp öğrencisi olduğu senelerda fark eden El Salvador Hemodiyaliz Merkezi’nde klinik nefrolog ve tıbbi yönetici olan Dr. Ramón García Trabanino, o günlerini şu sözlerle hatırlıyor: “Genç adamlardı. Onlara diyaliz tedavisi verecek bütçemiz ya da kapasitemiz olmadığı için ölüyorlardı. Elimizden gelenin en uygununu yaptık lakin onlar ölürken yerlerine daha fazlası gelmeye devam etti.”
Meksika, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama’da benzeri salgınları araştıran Trabanino, çalışmalarına dayanarak “Orta Amerika’daki bölgesel azamî sıcaklık haritalarına bakarsanız, hastalığı tanımladığımız bölgelerin, sıcak noktalarla eşleştiğini fark edeceksiniz. El Salvador ve Nikaragua, her yıl Kronik Böbrek Hastalığı niçiniyle en yüksek vefat oranına sahip ülke olmada birbiriyle yarışıyor. Mevt oranlarımız beklediğimizden yaklaşık 10 kat daha yüksek. Yeni hasta sayısı epeyce fazla,” diyor.
Varılan fikir birliği sebebi ‘Belirsiz Kronik Böbrek Hastalığı’nın ısıya maruz kalma ve su kaybıyla bağlı olduğu tarafında olsa da, kimi bilim insanları, zirai kimyasallar ve bulaşıcı hastalıklar, genetik yapı, yoksulluk, yetersiz beslenme ve sıhhatin başka toplumsal belirleyicileriyle ilgili risk faktörlerine maruz kalmanın da olası bir rolü olduğunu düşünüyor.
Colorado Üniversitesi tıp fakültesinden Profesör Richard Johnson ise sorunun sırf Orta Amerika’yla kısıtlı olmadığını şu kelamlarıyla lisana getiriyor: “Daha az anlaşılan olan şey, yenidenlayan ısı geriliminin yalnızca Nikaragua’nın şeker kamışı tarlalarında bir sorun olmadığı gerçeğidir. Kendi toplumlarımızda da, ısı gerilimi ve su kaybının böbrek hastalığında rol oynama mümkünlüğü olduğu gerektiği kadar anlaşılmıyor.”
YOKSULLUKLA GAYRET UĞRAŞLARINI BALTALIYOR
hem de Hükümetler Ortası İklim Değişikliği Paneli’nin eski bir üyesi olan, Ulusal Avustralya Üniversitesi’nin epidemiyoloji ve nüfus sıhhati ulusal merkezinden Profesör Tord Kjellstrom, iklim krizinin en makûs tesirlerinin nasıl azaltılacağı konusundaki tartışmalarda ısı geriliminin hak ettiği ilgiyi görmediğini söylüyor:
“Sıcak günlerin sayısı ve yoğunluğu arttıkça, giderek daha fazla çalışan beşerler, bilhassa global nüfusun tropik ve subtropikal bölgelerde yaşayan üçte ikisi olmak üzere, ısı geriliminden kaçınmada daha da büyük zorluklarla karşı karşıya kalacak. Milyonlarca insanın geçim kaynağını tehdit eden ısı yorgunluğu ayrıyeten yoksulluğu azaltma gayretlerini baltalıyor. Global ısınma hem çalışanların ömürleri birebir vakitte milyonlarca insanın geçim kaynakları için önemli bir tehdit. Önümüzdeki devirle başa çıkma talihimiz olacaksa, iklimle ilgili gelişen siyasetler bunu hesaba katmalıdır.”
Dünya çabucak hemen koronavirüs (Kovid-19) salgınını atlatamamışken yeni bir ihtar geldi. Hekimler, önümüzdeki senelerda global sıcaklıklar arttıkça ısı gerilimine bağlı kronik böbrek hastalığının büyük bir sıhhat sorunu haline gelebileceği konusunda ihtarlarda bulundu.
Büyük ölçüde yaşlılar, diyabet ve hipertansiyon üzere başka rahatsızlıklardan mustarip olanlar içinde görülen ilerleyici bir böbrek işlevi kaybı olan klâsik kronik böbrek hastalığı biçiminden farklı olarak, bu durum en önemli sıcak, kırsal bölgelerde görülür.
Buna örnek olarak, olağandışı derecede yüksek sayıda tarım personelinin geri dönüşü olmayan böbrek yetmezliklerinden ölmeye başladığı El Salvador ve Nikaragua üzere ülkeler gösteriliyor.
Artık Orta Amerika’nın başka bölgelerinde de görülen ‘sebebi Meçhul Kronik Böbrek Hastalığı’nın, ayrıyeten Kuzey Amerika, Güney Amerika, Orta Doğu, Afrika ve Hindistan’da da sıcak havalarda ağır el personelliği yapan epey sayıda insanı etkilediği görülmeye başlandı.
SEBEBİ yineLAYAN ISI GERİLİMİ
Böbrekler bedenin sıvı istikrarından sorumludur, bu da onları çok sıcaklıklara karşı bilhassa hassas hale getirir.
Uzmanların yıllar ortasında ulaştığı fikir birliğine nazaran, ‘sebebi Meçhul Kronik Böbrek Hastalığı’nın kaynağı emekçilerin günlerini geçirdikleri tarlalarda karşılaştıkları ısı geriliminin böbreklerinde açtığı yavaşça hasara bağlı bir faydalanmadır. Bu hasar vakit içinde önemli böbrek hastalığına yahut tam böbrek yetmezliğine dönüşebilir.
Columbia Üniversitesi’nde iklim ve sıhhat eğitimi üzerine global konsorsiyumunun lideri Dr. Cecilia Sorensen, böbreklere yapılan bu yenidenlayan düşük dereceli taarruzun her vakit semptomları birlikteinde getirmediğini, bu niçinle personellerin işler hayli berbata gidene kadar hasta olduklarını bile fark etmeyebileceğini söyleyip ekliyor:
“Sorunun kapsamının ne olduğu hakkında hiç bir fikrimiz olmadığını düşünüyorum, zira bunun için nezaret yapmıyoruz. Açıkça sıcak noktalar olduğu görülen birtakım bölgeler var, lakin yaygınlığının ne olduğu ve ne kadar önemli bir sorun olduğunu anlamaya başladığımızı bile düşünmüyorum.”
İŞTE EN BÜYÜK RİSK FAKTÖRLERİ
Kayıtlara geçen salgınlar benzeri özelliklere sahip. Etkilenenler ekseriyetle açık havada sıcak şartlarda çalışan ve tıbbi bakım yahut sigortaya hudutlu erişimi olan toplumsal ve ekonomik olarak orantısız derecede savunmasız yahut mütevazı sıhhat altyapısına sahip bölgelerde yaşayan bireyler oluyor.
Mevcut bilgilere göre, böbrek hasarının ciddiyetinin, emekçi daha savunmasız ve çaresiz hale geldikçe daha da kötüleştiği görülüyor.
Önemli böbrek hasarından en makûs etkilenenlerin çalışma şartları üzerinde hiç bir denetimi olmayan orta vermeden daha uzun saatler çalışmaya teşvik edilen çalışanların olacağını söyleyen Sorensen şu tabirleri kullandı;
“Yaptıkları işten bıkıyorlar, lakin diğer seçenekleri yok ve çalışma ortamında bunların olmasını engelleyen epey az düzenleyici nezaret bulunuyor. Bu büyük bir kör noktadır ve bir insan hakları problemidir.”
ORTA AMERİKA EN ÇOK ETKİLENEN BÖLGE
Bu durumu bir tıp öğrencisi olduğu senelerda fark eden El Salvador Hemodiyaliz Merkezi’nde klinik nefrolog ve tıbbi yönetici olan Dr. Ramón García Trabanino, o günlerini şu sözlerle hatırlıyor: “Genç adamlardı. Onlara diyaliz tedavisi verecek bütçemiz ya da kapasitemiz olmadığı için ölüyorlardı. Elimizden gelenin en uygununu yaptık lakin onlar ölürken yerlerine daha fazlası gelmeye devam etti.”
Meksika, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama’da benzeri salgınları araştıran Trabanino, çalışmalarına dayanarak “Orta Amerika’daki bölgesel azamî sıcaklık haritalarına bakarsanız, hastalığı tanımladığımız bölgelerin, sıcak noktalarla eşleştiğini fark edeceksiniz. El Salvador ve Nikaragua, her yıl Kronik Böbrek Hastalığı niçiniyle en yüksek vefat oranına sahip ülke olmada birbiriyle yarışıyor. Mevt oranlarımız beklediğimizden yaklaşık 10 kat daha yüksek. Yeni hasta sayısı epeyce fazla,” diyor.
Varılan fikir birliği sebebi ‘Belirsiz Kronik Böbrek Hastalığı’nın ısıya maruz kalma ve su kaybıyla bağlı olduğu tarafında olsa da, kimi bilim insanları, zirai kimyasallar ve bulaşıcı hastalıklar, genetik yapı, yoksulluk, yetersiz beslenme ve sıhhatin başka toplumsal belirleyicileriyle ilgili risk faktörlerine maruz kalmanın da olası bir rolü olduğunu düşünüyor.
Colorado Üniversitesi tıp fakültesinden Profesör Richard Johnson ise sorunun sırf Orta Amerika’yla kısıtlı olmadığını şu kelamlarıyla lisana getiriyor: “Daha az anlaşılan olan şey, yenidenlayan ısı geriliminin yalnızca Nikaragua’nın şeker kamışı tarlalarında bir sorun olmadığı gerçeğidir. Kendi toplumlarımızda da, ısı gerilimi ve su kaybının böbrek hastalığında rol oynama mümkünlüğü olduğu gerektiği kadar anlaşılmıyor.”
YOKSULLUKLA GAYRET UĞRAŞLARINI BALTALIYOR
hem de Hükümetler Ortası İklim Değişikliği Paneli’nin eski bir üyesi olan, Ulusal Avustralya Üniversitesi’nin epidemiyoloji ve nüfus sıhhati ulusal merkezinden Profesör Tord Kjellstrom, iklim krizinin en makûs tesirlerinin nasıl azaltılacağı konusundaki tartışmalarda ısı geriliminin hak ettiği ilgiyi görmediğini söylüyor:
“Sıcak günlerin sayısı ve yoğunluğu arttıkça, giderek daha fazla çalışan beşerler, bilhassa global nüfusun tropik ve subtropikal bölgelerde yaşayan üçte ikisi olmak üzere, ısı geriliminden kaçınmada daha da büyük zorluklarla karşı karşıya kalacak. Milyonlarca insanın geçim kaynağını tehdit eden ısı yorgunluğu ayrıyeten yoksulluğu azaltma gayretlerini baltalıyor. Global ısınma hem çalışanların ömürleri birebir vakitte milyonlarca insanın geçim kaynakları için önemli bir tehdit. Önümüzdeki devirle başa çıkma talihimiz olacaksa, iklimle ilgili gelişen siyasetler bunu hesaba katmalıdır.”