Serzeniş ne demek ekşi sözlük ?

Koray

Yeni Üye
“Ben senin gününü unutmadım ama sen benimkini unuttun.” cümlesi bu durumu anlatan tipik bir serzeniştir.

Burada asıl mesele takvimdeki bir tarihin unutulması olmayabilir. Kişi, arkadaşlık ilişkisindeki karşılıklılığın bozulduğunu düşünüyor olabilir.

Yine de bir olaydan hareketle bütün ilişkinin değersiz olduğuna karar vermek aceleci bir yaklaşım olur. Karşı tarafın unutkanlığı, yoğunluğu veya içinde bulunduğu koşullar değerlendirilmelidir. Tekrarlanan davranışlarla münferit bir hata arasındaki fark önemlidir.

İş hayatında serzeniş

Bir çalışan, ekip arkadaşlarına şu sözleri söyleyebilir:

“İşler yetişmediğinde herkes benden yardım istiyor ama başarı elde edildiğinde benim katkım unutuluyor.”

Bu cümle, duygusal bir kırgınlık taşısa da iş bölümü, görünürlük, emek ve takdir gibi somut sorunlara işaret eder.

Böyle bir durumda yalnızca çalışanın duygusuna odaklanmak yeterli değildir. Görev dağılımının, iş yükünün ve katkıların nasıl değerlendirildiğinin incelenmesi gerekir.

Örneğin, proje sorumluluklarının yazılı biçimde belirlenmesi ve toplantılarda katkıların açıkça kaydedilmesi sorunun tekrarlanmasını önleyebilir. Böylece serzeniş, yalnızca dile getirilmiş bir rahatsızlık olarak kalmaz; kurumsal bir iyileştirme fırsatına dönüşür.

5. Psikoloji Açısından Serzeniş: İnsanlar Neden Sitem Eder?

İnsanların serzenişte bulunmasının arkasında birden fazla neden olabilir. Bunlar arasında karşılanmayan beklentiler, adalet duygusu, görülme ve anlaşılma ihtiyacı, iletişim eksikliği ve biriken hayal kırıklıkları sayılabilir.

Serzeniş bazen kişinin karşısındakine hâlâ önem verdiğini gösterir. Örneğin, uzun yıllardır devam eden bir arkadaşlıkta yaşanan kırgınlığın dile getirilmesi, ilişkinin tamamen sona erdirilmesinden farklıdır. Kişi, karşı tarafın davranışını değiştirebileceğine veya aralarındaki bağın onarılabileceğine inanıyor olabilir.

Ancak bu, her serzenişin sevgi göstergesi olduğu anlamına gelmez. Bazı serzenişler kontrol etme isteğinden, bazıları adaletsizlik algısından, bazıları da iletişim kurma alışkanlıklarından kaynaklanabilir.

Psikoloji alanındaki araştırmalar, duyguları ifade etme ve bastırmanın sosyal ilişkilerle bağlantısını incelemiştir.

Elizabeth Chervonsky ve Caroline Hunt'ın 2017 yılında Emotion dergisinde yayımlanan meta-analizi, 3.200 yayının taranması sonucunda ölçütleri karşılayan 43 araştırmayı değerlendirmiş ve 105 etki büyüklüğünü analiz etmiştir. Meta-analiz, duyguları daha fazla bastırmanın daha düşük sosyal destek, daha düşük ilişki memnuniyeti ve daha olumsuz ilk izlenimlerle anlamlı biçimde ilişkili olduğunu bildirmiştir. Öte yandan öfkenin ifade edilmesi daha olumsuz sosyal sonuçlarla bağlantılı bulunmuştur. Olumsuz duyguların genel olarak ifade edilmesine ilişkin sonuçlar ise küçük ve değişken etkiler göstermiştir.

Kaynak: Chervonsky ve Hunt, 2017, Suppression and expression of emotion in social and interpersonal outcomes: A meta-analysis – PubMed.

Bu araştırma serzenişi doğrudan ölçmemiştir. Dolayısıyla sonuçlardan “serzenişte bulunmak ilişkileri düzeltir” gibi kesin bir hüküm çıkarmak doğru olmaz. Araştırmanın gösterdiği şey, duyguları ifade etme biçiminin sosyal ilişkiler açısından önemli olduğudur.

Buradan çıkarılabilecek pratik sonuç şudur: Kırgınlığı sürekli bastırmak da her rahatsızlığı suçlayıcı biçimde dile getirmek de sorun yaratabilir. Önemli olan, yaşanan duyguyu karşı tarafın anlayabileceği ve üzerinde konuşabileceği şekilde ifade etmektir.

Örneğin, “Zaten beni hiçbir zaman önemsemiyorsun.” demek karşı tarafı savunmaya itebilir. “Dün önemli bir konuda desteğine ihtiyacım vardı. Yanımda olmayınca kendimi yalnız hissettim.” demek ise belirli bir olaya ve onun yarattığı duyguya odaklanır.

İkinci ifade de her durumda sorunu çözmez. Fakat konuşmanın somut bir olay üzerinden ilerlemesine imkân tanır.

6. Erkeklerin ve Kadınların Serzenişe Yaklaşımı: Kalıplar Yerine Araştırmalar

Serzeniş üzerine konuşurken erkeklerin daha çok çözüm aradığı, kadınların ise daha çok duygusal yakınlık beklediği yönünde genellemelerle karşılaşmak mümkündür. Bu yaklaşım bazı kişilerin deneyimlerini anlatıyor olabilir; ancak bütün erkekleri ve kadınları bu şekilde tanımlamak bilimsel açıdan doğru değildir.

Tara M. Chaplin ve Amelia Aldao'nun 2013 yılında Psychological Bulletin dergisinde yayımlanan meta-analizi, çocukluk döneminden ergenliğe kadar duyguların gözlemlenen dışavurumunu inceleyen 166 araştırmadan 555 etki büyüklüğünü değerlendirmiştir. Analizlerde toplam 21.709 katılımcıya ilişkin veriler yer almıştır.

Bulgular, kızların olumlu ve içe yönelen duyguları, erkeklerin ise bazı yaş ve bağlamlarda öfke gibi dışa yönelen duyguları ortalamada biraz daha fazla ifade ettiğini göstermiştir. Ancak bu farklılıklar genel olarak küçüktür ve yaş, kişiler arası ortam ve durum gibi etkenlere göre değişmektedir.

Kaynak: Chaplin ve Aldao, 2013, Gender Differences in Emotion Expression in Children: A Meta-Analytic Review – PubMed.

Bu araştırma yetişkinlerin serzeniş biçimlerini doğrudan ölçmediği için yetişkin kadın ve erkeklerin nasıl iletişim kurduğunu kesin biçimde açıklamaz. Yine de duyguların ifade edilmesinin tek başına cinsiyetle açıklanamayacağını gösteren önemli bir bulgudur.

Gerçek hayatta bazı erkekler serzeniş duyduklarında hemen çözüm üretmeye çalışabilir. Örneğin, partneri iş yerinde yaşadığı haksızlığı anlattığında “Yöneticinle konuş, sorun çözülür.” diyebilir. Bu yaklaşım pratik bir yardım sunma amacı taşıyabilir. Ancak karşı tarafın beklentisi yalnızca dinlenmek ve anlaşılmaksa öneri, duygunun göz ardı edildiği hissini yaratabilir.

Benzer şekilde bazı kadınlar, yaşadıkları sorunu ayrıntılarıyla anlatarak duygusal destek bekleyebilir. Ancak bu durum, kadınların çözüm odaklı olamayacağı veya erkeklerin duygusal destek sunamayacağı anlamına gelmez. Her iki yaklaşım da bütün bireylere mal edilemez.

Burada cinsiyetten daha açıklayıcı olabilecek sorular şunlardır:

- Kişi çocukluğunda duygularını nasıl ifade etmeyi öğrendi?

- Ailesinde anlaşmazlıklar konuşularak mı, yoksa sessizlikle mi çözülüyordu?

- Karşısındaki kişiden tavsiye mi, empati mi, yoksa somut bir değişiklik mi bekliyor?

- İlişkide daha önce yaşanan anlaşmazlıklar nasıl sonuçlandı?

Bence serzenişin yanlış anlaşılmasının önemli nedenlerinden biri, insanların aynı cümleden farklı beklentiler çıkarmasıdır. Bir kişi “Beni hiç dinlemiyorsun.” dediğinde karşısındaki bunu bir suçlama olarak duyabilir. Oysa konuşan kişi, sözünün kesilmeden dinlenmesini istiyor olabilir.

Dolayısıyla amaç, erkeklerin veya kadınların nasıl davrandığını tek bir kalıba yerleştirmek değil; her bireyin ne söylemeye çalıştığını anlayabilmektir.

7. Serzeniş Ne Zaman İlişkiyi Güçlendirir, Ne Zaman Yıpratır?

Serzenişin ilişkiler üzerindeki etkisi, nasıl ifade edildiğine ve karşı tarafın buna nasıl karşılık verdiğine bağlıdır.

Yapıcı bir serzeniş genellikle belirli bir davranışa odaklanır. Kişi neye üzüldüğünü anlatır, beklentisini açıklar ve karşı tarafın da görüşünü dinlemeye hazır olur.

Yıpratıcı bir serzeniş ise geçmişteki bütün hataları sürekli gündeme getirebilir, kişiliğe yönelik suçlamalara dönüşebilir veya karşı tarafın kendisini savunmasına neden olabilir.
 
Üst